placebo effect

Why do placebos often seem to work for people? – Φαινόμενο Placebo: Είναι η πίστη το πιο ισχυρό φάρμακο;

The medicine in our minds

They are the miracle pills that shouldn’t really do anything. Placebos come in all shapes and sizes, but they contain no active ingredient. And yet, mysteriously, they often seem to work.

Over the last couple of decades, there has been a huge amount of research into what dummy pills can do and how they work.

We know that in the right situations, they can be very effective at relieving self-reported conditions like pain and depression.

But the latest research suggests they might even be able to help relieve the symptoms of a major neurological disorder, as Paul Pattison found out.

Medication need

In many ways, Paul is just like anyone else with a love of the outdoors.

He spends much of his spare time cycling in the hills on the outskirts of Vancouver, where he lives.

And every day, he walks his dog through the pine forest that starts where his garden ends.

But there’s one big difference between Paul and your average outdoorsy type.

Whether he’s walking or cycling, Paul needs medication to help him do it, because he has Parkinson’s Disease.

Without his drugs, even walking can be a major struggle.

Parkinson’s is caused by an inability of the brain to release enough dopamine, a neurotransmitter that affects our mood, but is also essential for regulating movement.

Luckily for Paul, his medication can give him the dopamine he needs to keep his symptoms under control.

Given everything we know about the disease, it’s hard to believe that a placebo – a ‘dummy pill’ with no active ingredients – could do anything to help someone with Parkinson’s.

And that makes Prof Jon Stoessl’s experiments all the more remarkable. He is the director of the Pacific Parkinson’s Research Centre at the University of British Columbia, in Vancouver.

A few years ago, Paul took part in a trial that Prof Stoessl was conducting. It required him to stop taking his medication.

The next day he headed into hospital, his symptoms in full flare-up.

He explains: “That’s when they gave me this capsule, and they gave you a half-hour….a normal period of time for the meds to kick in. And boom!

“I was thinking this is pretty good, my body becomes erect, my shoulders go back. There’s no way that I could be like this without having had my medication.”

Except that Paul hadn’t been given his medication – he’d been given a placebo.

Paul Pattison

(Paul Pattison found a placebo helped his Parkinson’s)

Placebo ‘is a trigger’

“I was in a state of shock. There are physical things that change in me when I take my meds so how could a blank thing, a nothing, create those same feelings?”

Prof Stoessl has conducted numerous experiments with dozens of patients, and is in no doubt that a placebo can sometimes relieve the symptoms of Parkinson’s.

“In Parkinson’s, as in many other conditions, there is an important placebo response and that can be measured with clinical outcomes.”

What is new about Prof Stoessl’s work though is that, by scanning the brains of people with Parkinson’s disease when they experience a placebo effect, he’s been able to shed light on how a dummy pill can possibly make a difference.

He has found that when someone like Paul responds well to a placebo, it isn’t the case that he’s simply coping better with his symptoms, or somehow battling through them. Instead, the placebo is triggering the release of dopamine in his brain.

And it isn’t a small amount of dopamine that a placebo can release:

“What we found is that in somebody with Parkinson’s disease, a placebo can release as much dopamine as amphetamine or speed can in somebody with a healthy dopamine system. So it’s a very dramatic response

‘Brain’s own morphine’

That dramatic response only appears to last for a short while – a placebo certainly isn’t a miracle cure.

And even if it was, doctors could hardly start lying to their patients and replacing real drugs with placebo pills.

It’s also unclear exactly how a placebo is able to spur the brain into producing more dopamine, given that Parkinson’s is caused by an apparent inability of the brain to produce enough.

But what is certainly clear is that the dopamine isn’t coming from the placebo pill itself: there’s nothing in it. The dopamine is coming from our brains.

And that goes to the heart of how a placebo works. There’s now a strong body of evidence that a dummy pill can activate the brain’s natural ability to produce the chemicals that we need.

Prof Tor Wager at the University of Colorado is a neuroscientist who studies what happens in the brain when people receive a placebo that they think is a painkiller.

“When we’ve given people a placebo treatment what we see is the release of endogenous opioids, which is the brain’s own morphine.

“What that means is that the placebo effect is tapping into the same pain control circuitry as opiate drugs like morphine.”

Research ‘in infancy’

It seems that a dummy pill can do different things according to what you expect it to do.


(The placebo effect seems to spur the brain into action)

It can potentially encourage the release of dopamine if you think it’s a dopamine-boosting Parkinson’s drug; or it can relieve pain if you think it’s a painkiller.

In many ways of course our brains are natural pharmacies, constantly giving us chemical hits of one form or another – to stop pain, or to feel it; to energise us, or to calm us down, and it seems to be this in-built pharmacy that a placebo can trigger.

In fact, the drugs that we buy in a real pharmacy are often mimicking the chemicals that our brains produce themselves.

As Prof Wager puts it, “The placebo effect taps into our natural pharmacy.

“Drugs work because we have receptors for the drugs, and that means that there’s some endogenous chemicals that our brains are producing that act on those receptors – the receptors evolved to respond to those natural chemicals.”

Research into the power of the placebo is still in its infancy.


There is still an enormous amount that we don’t know: what exactly are the mechanisms by which it works? Why do placebos work on some people and not others?

But research in the field of placebo studies has boomed over the last decade, and the evidence is growing that a placebo effect can be a powerful thing.

Prof Stoessl says: “The placebo effect is real, quantifiable and in fact you’re doing quite well with an active therapy if you can get as good a response as the placebo response.”

And the more we understand it, the better our chances of harnessing the placebo effect, and making the most of the medicine in our minds.

Τι είναι placebo

The Placebo affect

Φαινόμενο placebo (πλασέμπο) ονομάζεται το φαινόμενο κατά το οποίο ένας ασθενής παρουσιάζει βελτίωση ενώ λαμβάνει ένα εικονικό φάρμακο, δηλαδή μια ουσία χωρίς πραγματική δράση για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει. Πρόκειται δηλαδή για φαινόμενο αυθυποβολής, κατά το οποίο, ο ασθενής πιστεύοντας ότι λαμβάνει ένα φάρμακο που θα τον βοηθήσει, εξ’αιτίας αυτής της πεποίθησης και μόνο παρουσιάζει βελτίωση.

Τα εικονικά σκευάσματα (placebo) χρησιμοποιούνται ευρέως στις ιατρικές μελέτες για τη σύγκριση της αποτελεσματικότητας των φαρμάκων. Το φαινόμενο placebo είναι ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο και παρουσιάζεται περίπου στο 30% όσων λαμβάνουν φάρμακα (χημικά ή μη).

Είναι η πίστη το πιο ισχυρό φάρμακο;

Πάμπολλες μελέτες των τελευταίων δεκαετιών, αποδεικνύουν ότι οι ψεύτικες αυτές θεραπείες έχουν βοηθήσει ασθενείς με πόνο, στη βελτίωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης,του άγχους, της νόσου Πάρκινσον και διάφορες λοιμώξεις.

Πολλές φορές, στην ιατρική έρευνα, προκειμένου να ελεγθεί η αποτελεσματικότητα ενός καινούριου φαρμάκου για μια συγκεκριμένη πάθηση, ταυτόχρονα με την χορήγηση σε ομάδες εθελοντών του πραγματικού φαρμάκου, χορηγείται σε κάποια άλλη ομάδα εθελοντών ένα ψεύτικο φαρμακευτικό σκεύασμα, το οποίο δεν περιέχει ενεργές ουσίες (placebo).

Στα κλασικά πειράματα, οι ασθενείς της μίας ομάδας λαμβάνουν το ανενεργό χάπι για το οποίο έχουν ενημερωθεί ότι δύναται να βελτιώσει τα συμπτώματα τους, χωρίς όμως να τους αποκαλυφθεί ότι το χάπι είναι ανενεργό και δεν περιέχει καμμία θεραπευτική ουσία.

Η άλλη ομάδα λαμβάνει κανονικά το φαρμακευτικό σκεύασμα που είναι υπό δοκιμή.

Το αξιοθαύμαστο της υπόθεσης είναι ότι συχνά, το ψεύτικο χάπι αποδεικνύεται εξίσου αποτελεσματικό στη θεραπεία μιας πάθησης όπως και το πραγματικό χάπι. Πάμπολλες μελέτες των τελευταίων δεκαετιών, αποδεικνύουν ότι οι ψεύτικες αυτές θεραπείες έχουν βοηθήσει ασθενείς με πόνο, στη βελτίωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης,του άγχους, της νόσου Πάρκινσον και διάφορες λοιμώξεις.

Σε μία πρόσφατη μελέτη, οι ερευνητές συγκέντρωσαν και ανέλυσαν στοιχεία από την Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων σε σχέση με την αποτελεσματικότητα των αντικαταθλιπτικών SSRI (αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης).

Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν είναι ότι οι διαφορές μεταξύ των αντικαταθλιπτικών σκευασμάτων και των placebo ήταν πολύ μικρές για να είναι κλινικά σημαντικές εκτός από τις περιπτώσεις εκείνες ασθενών οι οποίοι είχαν πολύ σοβαρές μορφές κατάθλιψης.

Εκ πρώτης όψεως, το εύρημα αυτό μπορεί να παρερμηνευτεί ως ένδειξη ότι τα αντικαταθλιπτικά δεν έχουν καμμία δραστικότητα. Αυτό όμως που είναι το ενδιαφέρον, είναι η δύναμη των πεποιθήσεων, της υποβολής και εν γένει της πίστης στην πορεία της θεραπείας.

Τελικά, όπως φαίνεται ο νούς μας έχει πραγματική επιρροή στο σώμα και αυτό πλέον είναι κάτι που αποδεικνύεται επιστημονικά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η βελτίωση αυτή των συμπτωμάτων δεν είναι απλά μια υποκειμενική εντύπωση των θεραπευόμενων μιας και έχει πλέον ερευνητικά αποδειχθεί οτι το placebo αλλάζει την εγκεφαλική δραστηριότητα με τον ίδιο τρόπο που την αλλάζουν τα φάρμακα (απλά σε διαφορετικές περιοχές).

Ερευνητές στο UCLA, εξέτασαν με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα 51 αθενείς που είχαν είτε δεχτεί θεραπεία placebo είτε με αντικαταθλιπτικά και βρήκαν ότι οι πρώτοι επέδειξαν αυξημένη δραστηριότητα στον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου ενώ οι δεύτεροι έδειξαν μειωμένη δραστηριότητα στην περιοχή αυτή.

Ο προμετωπιαίος φλοιός συνδέεται με γνωσιακές διαδικασίες όπως η μνήμη, η επεξεργασία πληροφοριών, η οργάνωση της συμπεριφοράς και η προσοχή. Η έρευνα αυτή όχι μόνο απέδειξε για μια ακόμη φορά την απότελεσματικότητα του placebo στην κατάθλιψη, αλλά ότι το φαινόμενο αυτό αλλάζει ακόμη και τη δραστηριότητα του εγκεφάλου μας.

Ενώ το placebo μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ενόχληση στις κλινικές δοκιμές, είναι γεγονός ότι είναι ένα φαινόμενο με συνεχή παρουσία σε όλες τις θεραπείες. Κάποιοι ερευνητές προτείνουν ότι συναντάται συχνότερα σε συγκεκριμένες παθήσεις όπως στον πόνο, το πρήξιμο,τα στομαχικά έλκη, την κατάθλιψη και το άγχος.

Συγκεκριμένα όσον αφορά στον πόνο, συμβαίνει κάτι παράδοξο : η αναλγητική δράση του placebo αυξάνεται όσο αυξάνεται και η σοβαρότητα του πόνου. Μια μελέτηέδειξε ότι η χορήγηση ορού σε ασθενείς σε μετεγχειρητικό στάδιο είχε τις ίδιες αναλγητικές ιδιότητες όπως 6-8 mg μορφίνης(αφού βέβαια τους είχαν πεί ότι η ένεση ορού ήταν ισχυρό αναλγητικό).

Σε αντίθεση όμως με αυτό που θα περίμενε κανείς καθώς και με τα κλασσικά πειράματα, νέες μελέτες δείχνουν ότι ‘το ψεύτικο χάπι’ συνεχίζει να επιδρά θετικά στη θεραπεία ακόμα κι όταν οι ασθενείς γνωρίζουν ότι είναι ανενεργό!

Συγκεκριμένα, ο καθηγητής Ted Kaptchuk (Harvard Medical School) θέλοντας να μελετήσει τα όρια του placebo, χώρισε 80 άτομα που έπασχαν από Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου σε δύο ομάδες: η μία δεν έλαβε καμμία θεραπεία ενώ η άλλη έπρεπε να παίρνει ‘ψεύτικα χάπια’ δύο φορές την ημέρα.

Οι γιατροί εξήγησαν ξεκάθαρα στη δεύτερη ομάδα, ότι τα χάπια που θα έπαιρναν ήταν ανενεργά, σαν ‘χαπάκια από ζάχαρη’, τα οποία σύμφωνα με κλινικές μελέτες είχαν αποδειδεγμένα βελτιώσει τα συμπτώματα του Συνδρόμου Ευερέθιστου Εντέρου μέσω της ολιστικής διαδικασίας αυτοίασης (σώμα-πνεύμα).

Τα αποτελέσματα έδειξαν, ότι τα ψεύτικα χάπια ήταν πιο αποτελεσματικά στη θεραπεία του συνδρόμου από τη μη-θεραπεία.

Εάν λοιπόν, το ψεύτικο χάπι συνεχίζει να είναι αποτελεσματικό ακόμα κι όταν οι ασθενείς γνωρίζουν ότι είναι ανενεργό, ίσως το φαινόμενο placebo να μην προέρχεται μόνο από την συνειδητή πίστη και προσδοκία ότι ένα φάρμακο είναι θεραπευτικό αλλά και από ασυνείδητους συνειρμούς μεταξύ της ανάρρωσης και της εμπειρίας της ιατρικής παρακολούθησης .

Με άλλα λόγια, ‘η ιατρική τελετουργία’, ίσως να είναι ένας εξίσου σημαντικός παράγοντας της θεραπείας.

Όποιος και να είναι ο μηχανισμός που δημιουργεί το placebo, φαίνεται πώς είναι ένα πολύ ισχυρό φάρμακο και μια ένδειξη ότι η αυτο-θεραπεία είναι μια εκδοχή πραγματική και όχι βγαλμένη από τα παραμύθια. Ο νούς μας έχει αξιοσημείωτη επίδραση στο ανασοσοποιητικό σύστημα και η ακριβής σχέση μεταξύ ψυχολογικών διεργασιών και ασθενειών μελετάται από τον κλάδο της ψυχοανασολογίας.Εάν λοιπόν το στρές μπορεί να επιδεινώσει ή να κάνει μια ασθένεια να εμφανιστεί, με τον ίδιο τρόπο, η σκέψη ότι δεχόμαστε μια αποτελεσματική θεραπεία, ότι η κατάσταση μας είναι αναστρέψιμη, ότι ‘κάποιος ξέρει καλύτερα από εμάς’, ίσως μειώνει το άγχος για την κατάσταση μας και αυξάνει τις θετικές μας πεποιθήσεις και συναισθήματα για την έκβαση της θεραπείας.

Βιώνοντας λιγότερο άγχος, ο οργανισμός μπορεί ευκολότερα να επαναδιοργανωθεί και αξιοποιήσει την έμφυτη του ικανότητα για αυτοθεραπεία.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: